
کشور ما با داشتن تنوع آب و هوایی مناسب در مناطق جغرافیایی مختلف، از نقطه نظر تولید محصول کشاورزی از اهمیت بسزایی برخودار است، به طوری که محصولات کشاورزی ایران بدلیل شرایط اقلیمی از لحاظ کیفیت دارای ویژگی های مطلوبی هستند، مخصوصا از پتانسیل های بالفعل کشور ما در تولید محصولات باغی از جمله سیب و انواع مرکبات می باشد که طبق آمار و ارقام، هر ساله در حدود هزاران تن تولید و بدلیل عدم وجود امکانات مناسب سالانه درصد قابل توجهی از این تولیدات فاسد و به هدر می رود. یکی از علتهایی که میوه ها می توانند در شرایط مختلف ماندگاری بالایی داشته باشند سورت کردن آنها و جداسازی آنها بر اساس درجه بندی می باشد. با درجه بندی میوه ها می توان میوه های مرغوب تر را به قیمت بسیار بیشتری و در بازارهای رقابتی تری به فروش رساند و در عین حال محصولات با کیفیت کمتر را به مصارف دیگری رساند. حتی میوه های بسیار ضعیف قابلیت این را دارند که به عنوان خوراک دام یا حتی برای تبدیل شدن به کود استفاده شوند
در كشور ما و ساير كشورهاي درحال توسعه و نيز كشورهاي جهان سوم ، در حالي كه كمبود عرضه كل در مقابل تقاضاي كل كاملاً محسوس است، با اين وجود بخش قابل توجهي از محصولات كشاورزي و فرآيند شده براثرمراقبت ناكافي ازبين مي رود. سازمان ها و وزارتخانه هاي مربوط اين مقدار را بين 25 تا 50 درصد ازكل برآورد ميكنندكه بدين ترتيب شكاف بين عرضه و تقاضا بيشتر ميشود در صورت استفاده از امكانات مناسب و بجامثل انبار وسردخانه ها نه تنها باجلوگيري كردن ازضايعات غذا نياز به كشت وداشت و برداشت محصول بيشتر برطرف مي شود بلكه قيمت مواد اوليه و فرايند شده هم تا اندازه ي قابل ملاحظه اي كاهش خواهد يافت.
از رایجترین و متداولترین انواع سردخانه، سردخانه عمومی است که سودآوری بسیار بالایی دارند. معمولا از سردخانه عمومی برای نگه داری طولانی مدت مواد غذایی، سبزیجات و میوهها استفاده میشود.
بسیاری از کشاورزان و زمین داران محصولات خود را در ازای یک قیمت تصویب شده در اتحادیه صنف دارندگان انبارهای کالاهای تجاری، سراها و سردخانهها و دستگاههای توزین و وسایل نقلیه کل کشور، به سردخانههای عمومی میسپارند. معمولا این اتفاق زمانی رخ میدهد که محصول زودتر از فصل برداشت، برداشته شده است و باید تا آن فصل صبر کرد.
کیفیت محصولات غذایی، میوه و سبزیجات در سردخانه عمومی کاهش پیدا نمیکند. هزینه پرداختی به سردخانه معمولا بر حسب کیلوگرم است که میتواند معیار خوبی باشد.
سردخانههای بالای صفر به سردخانههایی گفته میشود که دمایی بین -5 تا +15 درجه سانتیگراد دارند و برای نگه داری محصولات زیر میتوان از آنها استفاده کرد:
سردخانههای بالای صفر معمولا دارای ویژگیهای رطوبت زنی مناسب، نگه داری دما در یک محدوده معین و ثابت و تخلیه گازهای حاصل از تنفس میوهها هستند.
هدف نهايی از اجرای طرح مورد بررسی سورت، انبارداری و نگهداری میوه در سردخانه ثابت بالای صفر درجه میباشد.
ويژگی ها و مزايای اجرای طرح حاضر شامل موارد زير می باشد
ارائه خدمات با کیفیت و تضمین شده به مشتريان
خلق ارزش های برتر برای مشتريان
مشتری محور ی و جلب رضايت مشتری
رعايت اخالق و انصاف تجاری
توسعه سرمايه های انسانی و دانايی محوری
مسئولیت پذ يری اجتماعی و حفظ پايدار منابع استفاده از مديريت، تخصص، تجربه، سبب ارتقای کیفیت خدمات فعالان اين طرح جهت افزايش رضايت مشتريان و اطمینان خاطر آنان می گردد.
استانداردهای ملی سردخانهای که به منظور نگهداری و حفظ مواد غذايی و برای جلوگیری از فساد محصولات ساخته میشود، میبايستی با توجه به معیارهايی ساخته گردد که بتواند به راحتی محصولات را در خود جا داده و از ايجاد هرگونه خرابی در مواد نگهداشته شده جلوگیری بعمل آورد. به همین منظور مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ايران دستورالعملهايی جهت ساخت سردخانه و نحوه نگهداری محصولات در آنها تدوين نموده است.
سردخانههای بزرگ ثابت میبايستی استانداردهايی را که برای آنها نوشته شده رعايت نموده و خود را مشمول استانداردهای تعیین شده قرار دهند. لذا مجر ی طرح بايد قبل از هر گونه اقدام، به مطالعه استانداردهای تعیین شده پرداخته و از انجام اعمال مربوط به ايجاد سردخانه و نگهداری در آن آگاهی کامل پیدا نمايد .
بدون سردخانه، بیشتر میوهها و سبزیجات بیش از چند روز تازه نخواهد ماند. به محض برداشت محصولات تازه، شروع به خراب شدن میکند و باکتریهای خطرناک شروع به رشد میکنند. دمای پایین در واحدهای سردخانه رشد این قارچهای بیماریزا را متوقف میکند و اطمینان حاصل میکند که فساد میوهها و سبزیجات به حداقل میرسد. تبرید و انجماد بلاست برای بسیاری از سبزیجات و برخی از میوهها گزینهای محبوب است.میوه و سبزیجات، به عنوان بخشی اساسی از رژیم غذایی ما، نیازمند نگهداری صحیح و مناسب هستند تا در طولانیمدت از کیفیت و ارزش غذایی خود از دست ندهند. یکی از بهترین روشهای نگهداری این مواد غذایی، استفاده از سردخانه است. سردخانه، یک محیط مناسب با دما و رطوبت کنترل شده است که میتواند کیفیت میوه و سبزیجات را حفظ کرده و ماندگاری آنها را افزایش دهد
سردخانه ها می توانند بنا به نیاز دارای مشخصات متفاوتی باشند که باید از قبل آن ها را تعیین کرد. دامنه دمایی از ۶۰- تا ۱۸+ درجه سانتیگراد
سردخانه میوه، سبزیجات و غذای خشک: ۰ تا ۷+ درجه سانتیگراد
سردخانه میوه و سردخانه سبزی نیازمند تجهیزات متعددی می باشد تا بتوانند به خوبی دما، رطوبت و تدابیر بهداشتی لازم را برآورده کنند. قیمت سردخانه میوه و سردخانه سبزی متناسب با نوع و میزان کیفیت تجهیزات متغیر می باشد. در ادامه تجهیزات اصلی سردخانه را معرفی کرده و مختصراً راجع به آن توضیح داده ایم.
برای انتخاب عایق دمایی و رطوبتی مناسب ابتدا باید دما و رطوبت نسبی سردخانه میوه را با توجه به نوع محصول تعیین نمود. عایق ها انواع متنوعی دارند ولی امروزه برای عایقکاری سردخانه میوه معمولاً از مواد پلی یورتان استفاده می کنند.
از ساندویچ پانل پلی یورتان با ضخامت مناسب برای ساخت دیوارها و سقف استفاده می شود. همچنین از فوم پلی یورتان تزریقی برای عایقکاری لوله های سرد خانه میوه آمونیاکی استفاده می شود.
کمپرسور برودتی انواع مختلفی دارند. برای سردخانه های میوه کوچک می توان از کمپرسور های هرمتیک و سمی هرمتیک فریونی پیستونی و یا اسکرو استفاده کرد.
کندانسور باید متناسب با مبرد، محل جغرافیایی سردخانه و دمای سردخانه انتخاب شود. استفاده از کندانسور های هوا خنک، آب خنک و تبخیری برای ساخت سرد خانه میوه بسیار مرسوم است.
اواپراتور سردخانه میوه از نوع وزشی بوده و وظیفه جذب گرمای میوه ها و جبران نشت هوای گرم به سردخانه را دارد. جنس اواپراتور سردخانه میوه می تواند گالوانیزه، استنلس استیل و یا آلومینیومی باشد.طراحی اواپراتور بر اساس دمای سردخانه، فاصله فین مناسب، میزان هوادهی لازم و سیستم دیفراست بهینه در شرکت برودت کار اطلس توسط مهندسین مجرب انجام می شود.
برای تأمین رطوبت سرد خانه میوه بهتر است از دستگاه های رطوبت ساز صنعتی با تکنولوژی التراسونیک استفاده کرد. دستگاه های رطوبت ساز آب را به ذرات مه در حد ۲ تا ۳ میکرون تبدیل می کنند تا ضمن تأمین رطوبت مورد نیاز میوه ها از تشکیل قطرات آب روی محصول جلوگیری شود.
سردخانه صنعتی امروزه به طور گسترده مورد استفاده صنايع مختلف، باغ داران، تجارت کنندگان و تولیدکنندگان قرار می گیرد.